Ünlü sanatçı, yazar Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun yaptığı ve yıllardır İstanbul Manifaturacılar Çarşısı’nın (İMÇ) duvarlarını süsleyen mozaik panolar, parça parça düşerek yok oluyor. Uzun zamandır adeta başlarında nöbet tutarcasına eserleri gözlemleyen akademisyen ve sanatsever Ahmed Raci, düşen parçaları sosyal medya hesabından paylaşarak konuya dikkat çekiyor ve bu değerli eserlerin korunması için yetkililere çağrıda bulunuyor.

Mozaikten düşen parçalar…

İmç’de 1. ve 2. blokların duvarlarında bulunan Bedri Rahmi’nin İstanbul temalı mavi ağırlıklı panosunun irili ufaklı binlerce parçası kayboldu, soyut kompozisyonlu diğer panoda ise çok sayıda büyük parça yok oldu. Bu eserlerin durumunu fark eden akademisyen Ahmed Raci, sürekli önünden geçtiği çarşıda, bir gün yerde bir mozaik parçasına rastlıyor ve bunu incelemeye başlıyor.

2011 senesinde duvarın dibine düşmüş bir mozaik parçasını fark edene kadar, mevcut kayıp parçaların tarihin bir döneminde kaybolduklarını ve bunun “şimdi”nin bir problemi olmadığını düşünmüştüm. İşte 2011’in bir güz gününde karşılaştığım mavi mozaik parçası, beni bu uykudan uyandıran bir tokat oldu aynı zamanda. Ve o günden itibaren yolumun düştüğü her gün 1. ve 2. bloklarda bulunan Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Eren Eyüboğlu mozaik panolarını düşen herhangi bir parça olup olmadığını kontrol etmek için de ziyaret etmeye başladım. Amacım bu parçaların ne sıklıkla, hangi şartlarda düştüklerini tesbit etmek, bu panoların daha fazla zayiat vermeden restorasyonuna dikkat çekmek ve nihayet duvardan düşen parçaların ebediyyen yok olmasına mani olmaktı” diyen Raci, o günden beri sık sık İMÇ bloklarının önünde düşen parçaları topluyor.

Bildiğim kadarı ile bu eserlerin mülkiyeti İMÇ’de. Şu hâlde bu eserlerin korunmasından da İMÇ esnafı sorumludur diyerek işin içinden kolaylıkla sıyrılabiliriz. Ama kabul etmeli ki bu hakkaniyetli bir hüküm ve duruş olmaz. Mevzuat hangi seçeneği dayatırsa dayatsın, sorumluluğu kimlere yüklerse yüklesin Kültür Bakanlığı’nın, İBB’nin, Fatih Belediyesi’nin, sivil toplum kuruluşlarının ve nihayet hiç birimizin bu konuya bigâne kalmaması ve İmç esnafını bilgilendirmesi, desteklemesi zaruridir. Şayet mevzuat gereği yetki ve sorumluluk İmç’de ise meselenin önemine, aciliyetine ve insiyatif alınması gerektiğine ikna edilmeleri de bir zarurettir” şeklinde konuşan Ahmed Raci yetkililerin acilen bu eserleri korumaya alması gerektiğine dikkat çekiyor.

Mozaik parçalarının düşmesinde ve eserin yokolmaya başlamasında korunmadığı için ve bakımsızlıktan dolayı tabiat şartlarının önemli bir rolü var. Ahmed Raci büyük ve ani yağışlardan sonra gözlemlerini şöyle aktarıyor.

Ani hava değişimleri, yağmur,kar,dolu yağışları parçalarla duvar arasındaki ilişkiyi zedeleyen bir etki yapıyor. Bununla beraber yağışın kendisi kadar açısının da çok önemli sonuçlar doğurduğunu söyleyebilirim. Mesela 2017’de İstanbul’da o büyük dolu yağışının hemen ardından panolara gitmiş ve soyut kompozsiyonlu Bedri Rahmi panosundan 11 parçanın düştüğünü büyük bir üzüntüyle görmüştüm. Ancak 2020’deki dolu yağışında, ki onun da tahrip gücü de hayli yüksekti, her iki panodan da hiç parça düşmediğini de büyük bir sevinçle gözlemlemiştim. Aynı şeyi yağmurlar bağlamında da gözlemlediğimi söyleyebilirim. Somut gözlemim yok ama herhalde depremlerin de etkisi olmuştur. Kimi şiddetli yağışlarda hiç parça düşmezken, eğimli yağdığı için doğrudan duvara çarpan çok daha hafif yağışlarda parçaların koptuğuna çokça şahit oldum. Yine hatırlıyorum, 2017’nin yağışsız ve bol güneşli geçen uzun Kurban bayramı tatili dönüşünde her iki panodan toplam 13 parçanın düştüğüne şahit olmuştum. Fakat bu panolar bugün bu halde iseler bunda tabiat şartlarından ziyade bizim payımız var. O duvarlara bir sanat eseri muamelesi yapmayan, gözünün bebeği gibi korumaya çalışmayan, geleceğe aktarılması gereken bir kültürel miras olarak tescillemeyen bizlerin gelinen bu noktada payı büyük. Kim bu bizler? Bu panoların 200 metre yukarısında konuşlanan İBB, birkaç kilometre berisinde konuşlanan İl Kültür Müdürlüğü, dükkanlarına getirdiği malları, kepenklerini hoyratça bu duvarlara dayayan, kliması için duvarları delen İMÇ esnafı, bütün bunları görmeyen veya görmezden gelen hepimiz!”

Sivil ve kamusal yapılarda korunup kollanması gereken, kent kimliğinin, semt aidiyetinin oluşumuna ve gelişimine katkıda bulunan çok sayıda unsur olduğunu anlatan Raci “Biz bu noktadaki ilgilerimizi daha ziyade abidevî mimari yapılara hasretmiş gibiyiz.  Onların geleceğe intikalini daha fazla önemsiyor, restorasyon facialarını, Şemsipaşa veya Nusretiye camilerinde olduğu gibi tarihi yapıları boğan ve mahveden yeni yapısal müdahaleleri hesaba katınca herkesin eşit miktarda önemsemediğini de not olarak düşmek gerekir, hacimce küçük unsurların faziletini görmezden geliyoruz. Bir mezar taşı, bir mozaik pano, bir duvar resmi, bir seramik işçiliği, bir heykel, bir rölyef, bir Maşallah, Ya Hafız, Ya Malikül Mülk levhası, bir emaye tabela, bir dükkan vitrinindeki veya apartman kapısındaki cam yazısı vs… Bunların hepsi şehrin ve şehirlinin kimliğine doğrudan katkı yapan, estetik ve tarihi sürekliliği sağlayan ve sapa sağlam, bütün aurasıyla geleceğe aktarılması gereken unsurlar değil mi? Bu nedenle bunların nasıl korunması gerektiğinden önce bunların korunması konusunda hemfikir olmamız, yıpranmamaları için azami gayret göstermemiz gerekiyor. Bugün mozaik müzelerine ev sahipliği yapan, antik mozaiklerin bakım ve restorasyonu konusunda başarılı işler yapılan Türkiye’de Bedri Rahmi’nin, Eren Eyüboğlu’nun, Nedim Günsür’ün mozaiklerini güçlendirecek ve restore edecek teknik birikim var gibi görünüyor. Ancak tekar vurgulamak isterim ki bu teknik imkânların öncesinde şehre güzellik katan sokak aralarındaki, bina cephelerindeki binlerce estetik unsura değer verecek bir yaklaşıma sahip olmamız çok daha önemli geliyor bana. Sosyal medya içeriklerinin bu konuda önemli katkılar sağladığı, bilinç aşıladığı inkar edilemez bir gerçekse de bu hususta özellikle idarecilerin katetmesi gereken çok uzun bir mesafe olduğunu maalesef hemen her gün tecrübe ettiğimiz de acı bir gerçek!” diyerek tepkilerini dile getirdi.

Yakın geçmişte Kuzgun Acar’ın İMÇ 1. blok dış cephesini süsleyen Kuşlar isimli soyut kompozisyonu için İmç, Fatih Belediyesi ve Kültür Bilincini Geliştirme Vakfı işbirliği ile restorasyon ve konservasyon yapılmıştı. Beşiktaş Belediyesi de Konaklar Mahallesi’ndeki konutlarda var olan ama yıllar içerisinde klima, tabela ve mantolama kurbanı olarak ortadan kaybolan 20 mozaik panoyu önce III Numaralı Bölge Koruma Kurulu kararıyla koruma altına aldırmış, ardından da mülk sahipleri ile anlaşarak bu panoların tekrar gün yüzüne çıkmalarını sağlamıştı.

İmç İstanbul’un eski yapılarından biri ve ilginç bir özelliği de birçok kısmında çeşitli sanat eserleriyle bir nevi açık hava müzesi gibi olması. Çarşıda dört mozaik pano var ve bunlardan ikisi Bedri Rahmi Eyüboğlu’na ait. Diğer ikisi ise Eren Eyüboğlu ve Nedim Günsür imzalarını taşıyor. Bugün bu panolar içerisinde kondisyonu en iyi olan Eren Eyüboğlu’nun panosu. Nedim Günsür panosunda yaklaşık yarım metrekarelik bir alan tamamıyla yok olmuş durumda. Bunun yanısıra her dört panonun bulunduğu duvarda da kaygı uyandıran geniş çatlaklar bulunmakta. Ancak İMÇ’deki sanat eserleri bu panolardan ibaret değil. Kuzgun Acar’ın Kuşlar isimli duvar heykeli, Füreya Koral’in tavuk pilav masalarına fon teşkil eden seramik panosu, Sadi Diren’in büyük halıfleks rulolarının arkasında kayıplara karışan soyut kompozisyonu, Ali Teoman Germaner’in artık tanınmayacak hale gelen duvar rölyefi ve Yavuz Görey’in çeşme heykeli korunması ve acilen restorasyonu gereken diğer eserler.

Sosyal medyada eserlerin durumunu sürekli paylaşan diğer sanatçı arkadaşlarıyla nöbetini paylaştığı Ahmed Raci, yetkililere “Çarşı’daki diğer sanat eserleri niçin bu işbirliğinden mahrum kalsın ve yok olmaya terkedilsin? Yapı kompleksinin insanlarla en açık ve doğrudan temas eden noktalarına yerleştirilen ve sanat tarihimizin önemli imzalarından çıkmış bu sanat eserleri niçin tescillenmesinler, niçin kültürel varlık şemsiyesi altında korunmaya alınmasınlar? Gelecek nesillere aktarılmayı haketmiyorlar mı?” çağrısında bulundu.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir